> Spécial > MOVE SITWAYEN, par Hérold Jean-François, journaliste et Directeur général de (...)

Ayiti-Editoryal

MOVE SITWAYEN, par Hérold Jean-François, journaliste et Directeur général de Radio IBO

Peye leta pou egzije leta !

Publié le lundi 26 novembre 2012

Tout moun vle leta ba yo tout bagay, men pèsonn pa vle bay leta anyen. Nan peyi Dayiti, ti krik ti krak ou tande manifestasyon tribò babò pou reklame devan dèyè : kouran, wout, lopital, lekòl, dispansè, dlo ak yon pakèt lòt revandikasyon tout sèvis ki ka rann lavi mwen difisil nan peyi nou.

Men tout manifestan ak moun k’ap bloke wout, boule kawoutchou jan sa rive souvan nan peyi nou ak sila yo k’ap fè grèv pou yo pa bay leta okenn kontribisyon, èske yo janm poze tèt yo kesyon pou yo mande ki kote leta ap pran mwayen pou satisfè tout demann popilasyon an ?

Ti krik ti krak, nou monte chwal nasyonalis nou pou nou kritike leta ki pa janm pa gen yon kwi nan men’l nan tout gwo woumble an Ayiti tankou lòtbò dlo pou li mande lòt peyi swadizan zanmi nou yo lacharite. Nou tout, chak fwa nou plede ap di nou vle yon leta granmoun ki gen nen nan figi’l, ki pa depann de lacharite entènasyonal. Men pou leta sila a egziste, nou tout, nou dwe patisipe, nan peye leta obligasyon sitwayen ki gen yon aktivite rantre lajan genyen kòm redevans. Peye enpo, taks, patant ak lòt dwa leta fikse pou tout kategori aktivite, se devwa sitwayen yo pa ka fè bak devan yo.

Chak fwa yon move sitwayen pa vle peye leta an Ayiti, li pran pretèks li pa wè sa leta reyalize ak lajan sitwayen yo peye nan taks ak enpo. Refleksyon sa a, se pou nou bay tèt nou bòn konsyans. Premye bagay nou chak nou genyen pou nou fè se mete devwa’n opwòp devan leta, epi atò, n’a gen dwa mande leta kont, n’a ka egzije pou li ba nou rapò nan bon jan transparans.

Nou konnen tradisyon gagòt nan lajan leta ta ka bay sitwayen rezon poze anpil kesyon sou kijan lajan leta rantre depanse, sepandan se ta va tounen an won, si poutèt lajan leta konn fè wout kwochi, okenn sitwayen pa ta vle peye leta sa yo dwe kòm taks, enpo ak lòt kontribisyon. Sitwayen yo genyen pou yo òganize yo pou yo mande leta kont. Men si’w pa an règ ak leta, sou ki pye w’ap kanpe pou’w mande leta rann ou kont ?

Chofè yo ki lanse mouvman grèv jounen jodia a pa gen okenn rezon pou yo aji konsa. Aktivite transpò chofè yo ap mennen an, se yon aktivite ki rapòte lajan. Se yon biznis chofè yo genyen tankou tout moun k’ap fè komès. Nan tan lontan, ti machann nan lari te oblije peye leta yon dwa pou yo te kapab chita nan lari a. Kontribisyon te ba yo yon tenm 2 goud yo chak te oblije peye pou yo te gen dwa vann jou mache. Nou ta renmen chofè yo ba nou yon grenn rezon ki fè leta pa dwe fè yo peye patant ? Pouki sa tout lòt kategori ki gen yon aktivite ki rapòte kòb dwe peye alòske leta ta dwe tenyen je sou chofè yo ?

Menm jan pwofesè lekòl, anplwaye leta, pwofesyonèl tankou doktè, enjenyè, avoka elatriye dwe peye leta konsadwa, chofè yo tou dwe patisipe nan peye leta dwa yo reklame yo. Anpil chofè ak lòt moun ka reponn : wout yo pa bon, twou nan lari a ap kraze machinn yo, tout lajounen chofè nan garaj ak machin ap achte pyès pou repare machin. Men èske se lè chofè yo refize kontribye leta ap jwenn plis mwayen pou li repare wout ki kraze yo ak fè lòt wout ?

Mouvman grèv chofè yo se yon mouvman move sitwayen, pèsonn pa dwe ankouraje yo nan sans sa a. Leta nou tout nou vle a ponkò egziste, men annatandan nou rive ladan’l, nou chak, nou dwe pran reskonsablite nou nan ranfòse mwayen leta pou li rive jwenn plis lajan pou li bay peyi a tout sèvis n’ap reklame yo. Tradisyon detounen lajan nan leta pa dwe sèvi pretèks pou men nou pa kontre ak men leta. Se nou tout pouki fè leta a vin pi fò lè nou ede ogmante resèt leta pou li sispann lonje kwi’l devan mouche blan.

Tout Ayisyen ki gen yon aktivite ki rapòte piti kon gwo dwe peye leta sa yo dwe’l, se konsa sèlman n’ap remete kanpe yon leta djanm ki chak jou ki pase ap vin pi fò, vin rejwenn dwa grandèt li, kote l’ap gen nan men’l pou li fè peyi a mache, peye fonksyonè, ranmase fatra, konstwi nouvo wout, repare wout ki la deja yo, òganize eleksyon san se pa blan ki peye pou sa, bay sitwayen yo pi bon sèvis kèlkilanswa kote yo ye sou teritwa a, jwenn mwayen egzekite pwojè devlopman peyi a nan tout kò’l, alawonnbadè.

Hérold Jean-François

NDLR. Tèks sa a te pase kòm editoryal sou Radio IBO nan jounal « Point de 13 Heures », lendi ki te 26 novanm lan.